Annuario del Cinema Italiano

4. 
   
   Κάποιος σήμερα στο παζάρι πρόλαβε και πήρε μέσα απ' τα χέρια μου τον "Δούναβη" του Κλάουντιο Μάγκρις, εξαντλημένη μετάφραση των εκδ. Πόλις, αλλά έτσι είδα τον εν λόγω ογκωδέστατο τόμο (700 σελίδες), με θαυμάσιες φωτογραφίες ηθοποιών της εποχής (μοιάζουν λίγο, εδώ που τα λέμε, με προσκλητήριο νεκρών), και με καταλόγους από τη δραστηριότητα των ιταλικών στούντιο που διακόπτονται από κομψές διαφημίσεις. Ψάχνε, ψάχνε, περνάει ο καιρός. Και να μην το σκέπτεσαι, ή και να το αποφεύγεις ως ιδέα, εδώ οι 34 σελίδες, με τις λιθόγραφες εικόνες των ολόφωτων αστεριών στην ακμή τους, το υπογραμμίζουν δραστικά.

    

    

    

     

   
   

Viareggio

Ξαφνικό εύρημα. Στην παραλία, αντικολυμβητής. Βιαρέτζο, κάποια καλοκαίρια πριν.

 

 

 

Ζωοφιλία

Είχε απόλυτο δίκιο ο Γ. Χατζόπουλος, ότι, δεν μπορεί, εκτός από τους αναγνώστες της λογοτεχνίας θα εκδηλωθεί και το ενδιαφέρον των αυθεντικών κυνοφίλων για την"Αθανασία των σκύλων" (εκδ. Πόλις). Ήδη το προτείνουν δύο μπλογκ ζωοφιλικών συλλόγων μαζί με κάποια μπαζάρ. Στο ένα αναφέρεται ο τίτλος του βιβλίου, οι εκδόσεις, και η λιτή φράση "φαίνεται ενδιαφέρον". Οι υδατογραφίες στο ποστ μου (κυρία με σκύλο και κύριος με σκύλο) είναι λεπτομέρειες σχεδίων και προέρχονται από το τομίδιο "Oberbayrische Bilderbuch", εκδόσεις Ernst Staneck Verlag, Berlin αχρονολόγητο, μάλλον προπολεμικό.

 

 

 

Ο αντίχειρας

Δεν είχα προσέξει στο παρελθόν ότι τα βρέφη κάνουν τόσο εντατικές προσπάθειες, και κυρίως δοκιμές, ώσπου να βάλουν τον αντίχειρα στο στόμα. Φαίνεται δεν είναι τόσο εύκολο. Και όταν επί τέλους το κατορθώσουν, δεν βρίσκουν εύκολα το συγκεκριμένο δάχτυλο. Η μακρόχρονη προσπάθεια και οι δοκιμές που παρακολούθησα πρόσφατα μού θύμισαν κάπως την ιστορία που έχει γράψει ο Γούντι Άλεν για την εφεύρεση του σάντουιτς: Ο Λόρδος Σάντουιτς, ερευνητής μεθόδων γρήγορου φαγητού, στην προσπάθειά του να φτάσει σε ένα αποτέλεσμα, είχε δοκιμάσει πολλές λύσεις που δεν οδηγούσαν πουθενά. Η προτελευταία, μια φέτα ψωμί ανάμεσα σε δύο χοντρές φέτες σαλάμι είχε αποτύχει, αλλά τον είχε κάνει να πλησιάσει πολύ σε μια λύση. Με σκέψη, περισυλλογή, και κυρίως την υπομονή που διαθέτουν οι ερευνητές, έφτασε μετά από καιρό σ' αυτό που ξέρουμε!

 

 

 

O συλλέκτης

"[...] Ο συλλέκτης έχει δεσμούς με αντικείμενα οι οποίοι δεν δίνουν προτεραιότητα στη λειτουργική τους αξία και άρα στη χρησιμότητά τους, αλλά τον υποχρεώνουν να τα μελετά και να τα αγαπά ως σκηνικό, θέατρο του ίδιου τους του πεπρωμένου. Αυτό που γοητεύει ακόμα περισσότερο τον συλλέκτη είναι η ένταξη του νέου αποκτήματος σε έναν μαγικό κύκλο, όπου όμως εκεί, παρότι το διατρέχει η συγκίνηση από την απόκτηση, το αντικείμενο απολιθώνεται.... Εποχή, τόπος καταγωγής, κατάστημα, όλα συγκλίνουν και φτιάχνουν μια μαγική εγκυκλοπαίδεια [...]"

Βάλτερ Μπένγιαμιν, "Ο συλλέκτης των βιβλίων". Το κείμενο μεταφράζεται και θα δημοσιευτεί στο επόμενο "ΔΕΝΤΡΟ". Εδώ συνοδεύει τα επτά πολύ παλιά μολυβένια στρατιωτάκια, που βρήκε και μου έστειλε ο φίλος μου Δ.Χ. από το Βερολίνο (για την ιστορία τους δες το προηγούμενο πόστ)

Μολυβένιοι στρατιώτες

Αυτοί οι μολυβένοι στρατιώτες, που φωτογραφήθηκαν μάλλον πρόχειρα από ένα ipad, δεν είναι οποιοιδήποτε. Ανήκουν σε μια ομάδα από πολύ παλιούς στρατιώτες, πλακέ και ντεμί πλακέ, που μου έστειλε ένας παλιός μου συμμαθητής, κάτοικος Γερμανίας εδώ και δεκαετίες. Δεν είναι γερμανοί. Τα βρήκε, μου είπε, στη Γαλλία, συγκεκριμένα στο άδειο πλέον σπίτι των πεθερικών του, και ίσως κι εκείνοι τα βρήκαν απ' τους γονείς τους. Προέρχονται δηλαδή από τουλάχιστον τρεις γενιές πίσω. Είναι σημαντικό ότι, γνωρίζοντας το ενδιαφέρον μου, τα ταχυδρόμησε από το Βερολίνο, κι εγώ πλέον, ξεχωριστά απ' την υπόλοιπη συλλογή μου που δεν έχει ταυτότητα, τα συντηρώ ως μνήμη συγκεκριμένων αλλά άγνωστων ανθρώπων

 

 

 

Ο Κώστας Μαυρουδής, εκδότης του λογοτεχνικού περιοδικού Το Δέντρο και συγγραφέας, έγραψε 70 σύντομες ιστορίες για σκύλους. 'Η με σκύλους. 'Η με αφορμή τους σκύλους. Το βιβλίο του κυκλοφορεί σήμερα από τις εκδόσεις "Πόλις" και ο ίδιος ανέλαβε να μας τα εξηγήσει καλύτερα. Magnify Image Ο συγγραφέας και οι σκύλοι του Πώς προέκυψε ένα βιβλίο όπου 70 ιστορίες μιλούν για σκύλους; Υπήρξε μια στιγμή που κατάλαβα πόσο συχνά εμφανίζονται οι σκύλοι σε γλυπτά, ανάγλυφα, φωτογραφίες, σε διάσημους πίνακες ζωγραφικής (απείρως περισσότερους απ' όσους νομίζουμε), και μια άλλη στιγμή που άρχισα να συνδέω τους σκύλους με τη διαδρομή της ζωής μου, με τις μνήμες μου. Ήδη, το πρώτο κείμενο του βιβλίου, μιλά για τις συναντήσεις με σκύλους της ιστορίας, από την πρώτη κινηματογράφηση του ζώου στα πειραματικά φιλμ των Λιμιέρ, μέχρι τους πίνακες από την άφιξη του Όθωνα στην Ελλάδα, και από το φιλμ με την είσοδο του στρατού μας στη Θεσσαλονίκη (1912) μέχρι κηδείες μοναρχών τον 19ο αιώνα. Όμως η πυκνότερη παρουσία του βρίσκεται στην εικαστική ιστορία. Magnify Image Η άφιξη του Όθωνα στο Ναύπλιο,Πέτερ φον Χες Θέλετε να μου πείτε μερικά έργα τέχνης με σκύλους; Αποσπώ: «Απόλυτα ψύχραιμο στις Meninas του Βελάσκεθ, το ισπανικό Μαστίφ που κλωτσά η μικρή πριγκίπισσα κατέχει το πρώτο πλάνο του πίνακα, όπως ο μεγάλος κόκκινος σκύλος που μυρίζει το χώμα στο Αρεάρεα του Γκωγκέν. Ακόμα και το λευκό πόιντερ που παρακολουθεί την τελετή μπροστά στον ανοιχτό τάφο (Γκυστάβ Κουρμπέ, Κηδεία στην Ορνάν) είναι ένα απ' αυτά τα μοναχικά δαιμόνια. Ο υπαινιγμός της απόλυτης αμεριμνησίας που δείχνει η μη σκεπτόμενη φύση για τα ανθρώπινα». Magnify Image Las Meninas, Ντιέγκο Βελάσκεθ Magnify Image Arearea, Πωλ Γκογκέν Magnify Image Η κηδεία στο Ορνάν, Γκυστάβ Κουρμπέ Έχουν όλες αυτές οι σύντομες πρόζες δοκιμιακό χαρακτήρα ή είναι ιστορίες με εξέλιξη; Είναι ιστορίες που επιχειρώ να γράψω όσο πιο οικονομικά γίνεται, άλλοτε ως πρωτοπρόσωπος αφηγητής, άλλοτε ως γυναίκα, άλλοτε ως κάποιος τρίτος. Όπως τα πρόσωπα, έτσι αλλάζουν και οι τόποι, οι εποχές, οι πρωταγωνιστές . Όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο, «Ο "Άργος" κουνάει πάντα τα αυτιά του αντικρίζοντας τον Οδυσσέα, ο "Μπεντικό" κυκλοφορεί στις σελίδες του Γατόπαρδου δίπλα στον Ντον Φαμπρίτσιο, ο "Boatswain" μνημειώνεται στον Επιτάφιο για ένα σκύλο του Μπάιρον· αλλού δεκαεπτά σκύλοι υποδέχονται τον Πλαστήρα σε μια προεκλογική συγκέντρωση, ένα Μπόξερ καταστρέφει το υπό συγγραφή βιβλίο, έργο ζωής, και ο "Λέων" –σκύλος ενός καθολικού εφημέριου– παρακολουθεί ανελλιπώς τη Λειτουργία. Συνοδοιπόροι, άνθρωποι και σκύλοι μοιράζονται πραγματικότητες και αλήθειες, συναισθήματα και σημαίνουσες στιγμές. Θα σημείωνα ότι υπάρχει ένα βλέμμα που αφορά περισσότερο το παρελθόν, ένα βλέμμα κατάνυξης για τους ανθρώπους που έζησαν, ονειρεύτηκαν, και πέρασαν. Απόλυτα φυσικό βέβαια, το παρελθόν είναι το ιερό της λογοτεχνίας, η περιοχή της λατρείας της. Η «αθανασία» του τίτλου τι σημαίνει; Ο κύριος ενός υπερήλικα σκύλου λέει σε κάποιον ότι ναι μεν το ζώο του υποφέρει, αλλά συγχρόνως είναι μακάριο, αγνοώντας το τέλος. «Πεθαίνουμε», εξηγεί στον συνομιλητή του, «μόνον όταν το γνωρίζουμε. Ο σκύλος μου είναι σαν το δάσος που αγνοεί το πριονιστήριο. Σε λίγο πρόκειται να υποβάλω σε ευθανασία μια ανύποπτη, δηλαδή μιαν αθάνατη ύπαρξη». Υπάρχει ένα κινηματογραφικό βλέμμα στις αφηγήσεις; Όντως, υπάρχει μια εικαστική οπτική. Δεν ήξερα πού με οδηγούσε η διαδρομή κάθε ιστορίας. Άλλες βρέθηκαν να έχουν ποιητική έξοδο, με μια λυρική διαχείριση της γλώσσας (προέρχομαι άλλωστε απ' την ποίηση), άλλες είχαν το δραματικό στοιχείο που συχνά έβρισκα να συνορεύει με την κωμωδία των ηθών και το ευτράπελο της ζωής. Εν πάση περιπτώσει, στις 70 ιστορίες, οι σκύλοι είναι μέρη ενός κομματιού ζωής, που επιχείρησα να εμφανίζεται πάντα σαν κατανυκτική αποκάλυψη. Magnify Image Υπάρχει προσωπική εμπλοκή του συγγραφέα σ' αυτές τις ιστορίες; Όλα είναι μεταπλασμένα βιώματα, επινοήσεις τόπων και προσώπων. Να θυμίσω τι είπε ο Φελίνι όταν τον ρώτησαν γιατί δεν γυρίζει τις αυτοβιογραφικές ταινίες του στο Ρίμινι, τόπο καταγωγής του. «Φτιάχνω κάτι που είναι περισσότερο Ρίμινι από το Ρίμινι». Ποια είναι η αλήθεια μιας γραπτής ιστορίας εξάλλου; Αυτό που λέει στο μότο του βιβλίου ο μεγάλος ψευδολόγος Βαρώνος Μινχάουζεν. «Αλήθεια είναι ό,τι αφηγούμαστε καλά». Η ιστορία 63. Nαι, ήταν. Το ξέραμε σιωπηρά όλοι, από τότε που διηύθυνε την τοπική πινακοθήκη, διπλασιάζοντας την έκταση και τον αριθμό των έργων με χορηγίες και αθρόες δωρεές. Πολλά χρόνια μετά, το καλοκαίρι του 1965, επίτιμος πλέον, μου πρότεινε να δακτυλογραφήσω μια σύντομη Ιστορία των παραστατικών τεχνών και στη συνέχεια τα Απομνημονεύματά του – έργο ζωής, από τα χρόνια των σπουδών του στο Μύνστερ. Αν και έχανα τις πρώτες φοιτητικές μου διακοπές, με κολάκεψε η εμπιστοσύνη και η υπολογίσιμη αμοιβή. είχε μόλις υιοθετήσει το σκύλο ενός φίλου του που πέθανε, ήταν γνωστή η σχέση τους, ένα πλατωνικό, και δεν ξέρω τι άλλο, ειδύλλιο που κρατούσε χρόνια. Το ζώο του είχε ήδη καταστρέψει πόδια παλιών επίπλων και, κυρίως, βιβλία. Μου έδειχνε έναν κόκκινο τόμο του υπερείδη, την κατεστραμμένη χρυσοτυπία στα Αμφιβαλλόμενα συγγράμματα του Ιουστίνου, τους Βίους των σοφιστών του ευνάπιου ροκανισμένους καταστροφές που ανεχόταν «χάριν της μνήμης του ανεκτίμητου απόντος». Όφειλε αυτή την καρτερία, έλεγε, με αίσθημα ενοχής και χρέους. «Το ζώο εκδηλώνει πένθος και ανοικειότητα για τον άγνωστο χώρο». Έβλεπα με οργή την ανοχή του, πρώτη φορά πρόσεξα τα σαγόνια του Γανυμήδη, τη φυσιολογία του απείθαρχου Μπόξερ, κινήσεις, σιελόρροια, δυνατές αρθρώσεις. Αρχές Αυγούστου, λίγο μετά το βασιλικό πραξικόπημα και την καταψήφιση του νόβα, άρχισε να μου υπαγορεύει την Ιστορία του, ατέλειωτες ώρες δουλειάς, μοναδική αντοχή να διαβάζει και να διορθώνει επί τόπου. Στο τέλος του μήνα, όταν ο Τσιριμώκος καταψηφίστηκε και η Αθήνα φλεγόταν απ' τις διαδηλώσεις, δακτυλογραφούσα ακατάπαυστα: «Πόσο έχει μικρύνει προοπτικά το νεκρό σώμα», έγραφε για τον «νεκρό Ιησού» του Μαντένια. «Τα πόδια του φτάνουν μέχρι το θεατή, λες και θέλουν να προχωρήσουν έξω από τα όρια του πίνακα. επίτευγμα: μια κάθετη μορφή σε έργο οριζόντιο. Αμείλικτος ρεαλισμός θανάτου». Στο τέλος Αυγούστου αρχίσαμε τα Απομνημονεύματα: «υπάρχει αφύσικος έρως; Ποιος διακρίνει το βαθμό ορθότητος που έχει η επιθυμία; Το 1914, στο Μύνστερ, ήταν η εποχή των κρίσιμων ερωτημάτων. Ναι, η ερωτική κλίσις είναι ένα μακροχρόνιο έθιμο. Βιβλία, παιδεία, Τύπος, όλα προπαγανδίζουν την "ορθή επιλογή", μία και μόνον έκφρασι επιθυμίας». Στις 3 Σεπτεμβρίου είδαμε υπερήφανοι τη σελίδα με τη λέξη Τέλος. «Σε συγχαίρω», μου είπε και ξεφορτώθηκε τα χειρόγραφα στον κάδο του Δήμου. Στις 6 Σεπτεμβρίου με κάλεσε στο σπίτι για την αμοιβή μου. Έκλαιγε απαρηγόρητος. Με παρακάλεσε να διαδίδω παντού ότι ο δυνατός άνεμος σκόρπισε τις σελίδες, να τον ψέγω δημόσια για την απερισκεψία να αφήσει νύχτα στη βεράντα το έργο, να μην πω πουθενά ότι ο Γανυμήδης πολτοποίησε και έφαγε σε ένα βράδυ διακόσιες σελίδες της Ιστορίας και ισάριθμες από την εξιστόρηση ενός ραφινάτου και πολύπλαγκτου βίου εβδομήντα έξι χρόνων. Να μη φανεί ο ανόητος φόρος στο πάθος του. Συγκρατώ ακόμα φράσεις από κεφάλαια των δύο βιβλίων, τις καταληκτικές κυρίως, ή εκείνες που με εντυπωσίαζαν. Τις αλλάζαμε άπειρες φορές, ήταν ένας νευρωτικός της τελειότητας: «Κομψά πόδια που θα φιλούσε κανείς, χρυσά μαλλιά αλά Μποτιτσέλι, θεσπέσια σχέδια χεριών. Τα μάτια του είναι εξημερωμένα, αθώα, ωστόσο ο πόθος δεν φαίνεται να μην τους είναι οικείος». Κάπου αλλού: «Συχνά αναρωτιόμουν αν βρίσκουν γοητευτική χάρη και εκφραστικές αρετές στα μικρά λάθη που κάνω μιλώντας γερμανικά. Με απασχολούσε, διότι γνώριζα ότι υπάρχουν ποιητές που οφείλουν το θέλγητρο, ακόμα και τη σημασία του έργου τους, στο ότι έγραψαν σε γλώσσα την οποία δεν γνώριζαν στην εντέλεια. Αν η απάντησις ήταν θετική, κρίμα που ως ξένος δεν μπορούσα να χαρώ την παιδικότητα της γλώσσας μου. ναι, παιδικότητα. Ποιος δεν θα ήθελε να ζει την παιδικότητα για πάντα; Ποιος κέρδισε αποδρώντας απ' τη χώρα της για να φτάσει στην τυραννία του έρωτα και του χρόνου;» Για το τέλος των Απομνημονευμάτων είχε δύο μεγάλες παραγράφους. Κράτησε τη μία που ήταν περίπου έτσι: «Χωρίς το μύθο και την αφήγηση –την απόπειρα να συνδεθεί το μάταιο με την αθανασία–, ο κόσμος που είδαμε, άπληστα αλλά βιαστικά, θα ήταν ανυπόφορος. Με τα κέρδη της τέχνης εξοφλούσαμε τον άτεγκτο δανειστή». Μετά από λίγες μέρες πρόσθεσε μιαν ακόμα παράγραφο, που συμπλήρωνε τον ύμνο στον πλασματικό κόσμο, αλλά κι αυτή την αλλάξαμε άπειρες φορές・ δεν θυμάμαι την οριστική της διατύπωση. Magnify Image Λου, Μελένιος και Χλόη Magnify Image Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Ακρίβος Κώστας Μαυρουδής: Η αθανασία των σκύλων [Πόλις] ***** Πηγή: www.lifo.gr

Άτιτλο

Είναι σημερινά τα ευρήματα.

 

                                          

Schildkrot

Σήμερα στα παλιατζίδικα της Ιεράς οδού βρέθηκε μπροστά μου μια κούκλα της εταιρείας Schildkrot, αυτής με το σήμα της χελώνας στην πλάτη. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 1876 και υπάρχει ακόμα στο Rauenstein, στο κρατίδιο της Θουριγγίας. Δυστυχώς φωτογραφιζω με τεχνητό φωτισμό και έχουν χαθεί οι τόνοι των χρωμάτων. Είναι εξαιρετικά ωραία, θά έλεγα μουσειακή. Πρέπει να έζησε τον τελευταίο πόλεμο, αλλά μπορεί για επιβεβαίωση να ψάξει κανείς το μοντέλο.

 

 

 

H αθανασία των σκύλων

Η ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΚΥΛΩΝ

Ώσπου να ακούσεις τις απόψεις των άλλων για κάτι που έχεις γράψει, δεν ξέρεις πολλά πράγματα για τη σημασία του. Συχνά, βέβαια, υπάρχει μια ισχυρή διαίσθηση, άλλοτε και ένα κάπως καθαρό βλέμμα (λες και πρόκειται για ξένο έργο), αλλά και πάλι χρειάζεσαι μια συνάντηση, που σου λέει τι πραγματικά διακρίνεται, τι άκουσε ο άλλος, το υλικό που διαχειρίστηκες πόσο αναγνωρίσιμος και διαπεραιώσιμος κώδικας έγινε.

Είναι το πρώτο κείμενο που βλέπω για το βιβλίο μου, λίγες μέρες μετά την κυκλοφορία του ("Ανοιχτό βιβλίο", "Εφημ. των Συντακτών", επιμ. Μ Φάις, 30 Νοε.- 1 Δεκεμβρίου, 2013). Το υπογράφει ο Ιάκωβος Ανυφαντάκης, και όσο προχωρώ την ανάγνωση αναγνωρίζω τις διαθέσεις μου, τη σύμπτωση με το κλίμα, την ατμόσφαιρα, τη σύγκλιση εκείνων που επιχείρησα με την κριτική υποδοχή τους: "[...] Αποφεύγει τις εύκολες κλιμακώσεις στη δράση, τις περισσότερες φορές η ιστορία σβήνει αργά, με τρόπο αντιηρωικό, συχνά μελαγχολικό και ο αναγνώστης σπεύδει να τη διαβάσει απ' την αρχή, για να καταλάβει όσα υπονοούνται".

Μιλά, συγγραφέας ο ίδιος ("Αλεπούδες στην πλαγιά", Πατάκης), για "τις πολλές ερμηνείες που επιδέχονται τα κείμενα" (πολλές προσεγγίσεις, θα έλεγα εγώ), για τη συνομιλία των ιστοριών με τις άλλες τέχνες, τη ζωγραφική, τη μουσική, τη λογοτεχνία κλπ. Βλέπω ότι διαβάσαμε μαζί, με τον ίδιο τρόπο, μιαν εποχή, εικόνες, παραστάσεις, και κυρίως το χαμένο σκηνικό των συχνών μου αναδρομών: "Η ανυποχώρητη νοσταλγία όσων έζησαν με τους σκύλους, η αποτύπωση της μορφής τους στις τέχνες, το όνομά τους στη λογοτεχνία, είναι με τον τρόπο τους μια επιβίωση μετά το θάνατο, μια ξεχωριστή μορφή αθανασίας".