Oι συγγραφείς και ο πόλεμος

Το εξώφυλλο του προσεχούς τεύχους του ΔΕΝΤΡΟΥ. Μπορεί να γίνουν ακόμα μερικές προσθαφαιρέσεις συνεργατών. Κυκλοφορεί στις αρχές Ιουλίου. Μέχρι τότε, στα βιβλιοπωλεία υπάρχει ένα εξαιρετικό τεύχος ποικίλης ύλης, κυρίως με νεοελληνική και ξένη πεζογραφία. Έχουμε κάνει ενός είδους έκκληση στους απαιτητικούς αναγνώστες της διηγηματογραφίας να μην το χάσουν.

 

Το Δέντρο, Νο 197-198

Στο ΔΕΝΤΡΟ Νο 197-198 ("Η γοητεία της μυθοπλασίας") που θα κυκλοφορεί για λίγες μέρες ακόμα, υπάρχουν τουλάχιστον πενήντα σελίδες εξαιρετικής πεζογραφικής παρουσίας. Σπάνια νιώθω ικανοποίηση με τις επιλογές μας, πάντα ζητώ τον εχθρό του καλού, το σημαντικότερο, αλλά αυτή τη φορά οι σελίδες μας ευτύχησαν να φιλοξενήσουν πεζογραφία στο ύψος όχι μόνο του αξιανάγνωστου, αλλά και του κλασικού. Επιβεβαιώθηκα όταν ένας νέος πεζογράφος μας έγραψε ΄'οτι ορισμένα κείμενα του χρησίμευσαν σαν "Κανόνας" γραφής και επιλογών για τις δικές του προσπάθειες.

Μίλησα ήδη για τα διηγήματα του Ναμπόκοφ και του Ντίκενς, του Τσάπλιν, του Πελέβιν, του Σταρνόνε και του Μπράντμπερι, δεν θυμάμαι αν ανέφερα απ' αυτόν τον τοίχο δυο νέους πεζογράφους (τον Μάινα και την Τεμπρίδου), αλλά σίγουρα δεν αναφέρθηκα στην Χέρτα Μίλερ.

Γερμανόφωνη Ρουμάνα συγγραφέας (γενν. 1953), νομπελίστας ήδη (αν αυτό έχει κάποια σημασία), έδωσε μια θαυμάσια εικόνα για τις συνθήκες εξόδου από τη Ρουμανία του Τσαουσέσκου και την υποδοχή της στην τότε Δυτική Γερμανία. Οι δυσκολες στιγμές που έχουν οι έξοδοι, η διαγραφή του παρελθόντος και οι θεμελιώδεις αλλαγές στη ζωή που αρνείται την κόλαση. Κι ακόμα, η σχέση του προσώπου με την εξουσία, η τελευταία που παρακολουθεί και διώκει γιατί θέλει να προστατευθεί και να παραμείνει.

Εμένα δουλειά μου είναι να επαινώ τις σελίδες του περιοδικού μας, αλλά σοβαρολογώ, την πεζογραφία αυτού του τεύχους μην τη χάσετε. Αυτό το νούμερο άλλωστε είναι κατά κάποιο τρόπο συλλεκτικό. Από το επόμενο αλλάζει η γραμματοσειρά που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα.

 

Από μια παιδική ηλικία

Σαν πλούτος ήταν το σκοτάδι στο δωμάτιο
που το παιδί εκαθότανε καλά κρυμμένο.
Κι όταν, ως σε όνειρο, μπήκε η μητέρα
στο ήσυχο ερμάρι τρέμησεν ένα ποτήρι.
Ένιωσε σάμπως το δωμάτιο να την είχε
προδώσει, και το παιδί της φίλησε: "Εδώ είσαι;".
Ύστερα κοίταξαν δειλά κι οι δυο κατά το πιάνο,
γιατί καμιά φορά, το βράδυ, ένα τραγούδι
εύρισκε εκείνη εκεί, και το παιδί
παράξενα βαθιά χανόταν στο τραγούδι εκείνο.

Καθόταν ήσυχο πολύ. Το μέγα βλέμμα του κρεμόταν
στο χέρι της, που κυρτωμένο ολότελα από τη βέρα,
δύσκολα, σαν σε χιονοθύελλα να περπατούσε,
πάνω από τα λευκά, πήγαινε, πλήκτρα.

Ρ. Μ. ΡΙΛΚΕ (Από το "Βιβλίο των Εικόνων", 1899-1905)

Μτφ: Άρης Δικταίος

 

 

Από το editorial του ΔΕΝΤΡΟΥ που θα κυκλοφορήσει στις αρχές Ιουλίου

[...] ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ, ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΟΓΚΟ των λογοτεχνικών και άλλων προσεγγίσεων στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επέλεξε να συγκεντρώσει χαρακτηριστικά, κατά το δυνατόν, κείμενα τα οποία έχουν αποτυπώσει με ενάργεια την ατμόσφαιρα της φρικώδους εκείνης συρράξεως.

Η μυθοπλασία, η ποίηση, η μαρτυρία, το δοκίμιο, το χρονικό, η ημερολογιακή καταγραφή και η ιστορική ανάλυση επιστρατεύονται για να φωτίσουν μερικές από τις πολυάριθμες πλευρές μιας συγκρούσεως που σφράγισε ανεξίτηλα την παγκόσμια συνείδηση και με αυτήν «τελείωσε ο 20ός αιώνας».

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ
Ιούλιος 2014

 

 

1914

Το εξώφυλλο από το επόμενο τεύχος του ΔΕΝΤΡΟΥ (in progress, γι αυτό με κάποια λάθη ακόμα). Πρώτος τόμος από το αφιέρωμα στο 1914 και τον Μεγάλο Πόλεμο. Αλλάζει η γραμματοσειρά, η εικόνα της σελίδας γίνεται κάπως απλούστερη.

Φτιάχνοντας αυτόν το σπουδαίο σε κείμενα τόμο, βρίσκεσαι πάλι απέναντι στις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες από τις αρχές του 20ού αιώνα, την ιστορία της κατακερματισμένης Ευρώπης. Υπάρχουν κείμενα καθηλωτικά. Αν προκύπτει κάτι ως οπτική και μεγάλο δίδαγμα από το σφαγείο του '1914-'18 (έναν απάνθρωπο και βλακώδη εμφύλιο, εντέλει), αυτό συνοψίζεται σε μια φράση από γράμμα του Αντόνιο Ματσάδο στον Μιγκέλ ντε Ουναμούνο, το 1914: "[...] αρχίζω να αμφισβητώ την αγιότητα του πατριωτισμού".

Ο δεύτερος τόμος θα κυκλοφορήσει τον Σεπτέμβριο. Ο πρώτος τον Ιούλιο. Τα δύο εξώφυλλα είναι επιλογές και συνθέσεις του γραφίστα Σωτήρη Παπαδήμα.

 

 

Κοπεγχάγη

Kοπεγχάγη. Ο φίλος Γ.Μ. σε αποστολή (εγγραφή συνδρομητών εξωτερικού).

"Η γοητεία της μυθοπλασίας" επιδεικνύεται στο γνωστό άγαλμα — μαζί με Το Δέντρο Περιοδικό στην τοποθεσία Copenhagen.

 

 

Tres Poemas

Από τις "Τέσσερις Εποχές", Κέδρος, 2010.

Kostas Mavdurís. Tres poemas

 

www.revistafogal.com

εκείνοι ήθελαν να γελάσουν, ίσα που κρατιόνταν να μη γελάσουν, τον άφηναν να ψάχνει (για τον παράνομο μηχανισμό, σκέφτηκε όσο πιο αθόρυβα μπορούσε). Χωρίς ταυτότητα, είπε ο βλοσυρός...

Βερολίνο

Μην χάσετε αυτό το τεύχος, ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ Νο 197-198. Θεωρώ ακόμα και τα κείμενα που είναι ταξιδιωτικές εντυπώσεις άκρως γοητευτικά:

Βερολίνο [...] "Εδώ έζησε ο μεγάλος δραματουργός, τρία χρόνια μετά το 1953, ασχολούμενος κυρίως με τη σκηνοθεσία των θεατρικών του έργων. Κάποιες ξένες παραστάσεις του είχαν δημιουργήσει πρόβλημα στο Σοσιαλιστικό Κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας, ορισμένα κείμενά του είχαν απορριφθεί, μέχρις ότου, στις 14 Αυγούστου 1956, αργά το απόγευμα, έχασε τις αισθήσεις του και λίγο πριν απ' τα μεσάνυχτα ένα έμφραγμα έβαλε τέρμα στη ζωή του.

Το πρώτο δωμάτιο με το ανοιχτόχρωμο ξύλινο πάτωμα και τις δύο λάμπες που κρέμονται από το ταβάνι είναι το γραφείο του. Όλα έχουν μείνει ανέπαφα, έτσι ήταν και το Μάιο του 1971, όταν πέθανε η σύζυγός του Έλενα Βάγκελ, ηθοποιός κυρίως του Μπρέχτ, μετά από ατύχημα επί σκηνής στο Παρίσι. Έπαιζε τη "Μάννα Κουράγιο και τα παιδιά της". [...] Δεξιά υπάρχει μια μεγάλη βιβλιοθήκη από ανοιχτόχρωμο ξύλο, δύο δερμάτινες πολυθρόνες και στο βάθος βλέπεις δύο γραφεία με αντίστοιχες γραφομηχανές, μία εκ των οποίων μάρκας Ολιβέτι Λέτερα 32. Την είχε αγοράσει ο συγγραφέας στο Μιλάνο το 1956, όταν προσκεκλημένος του Τζόρτζιο Στρέλερ παραβρέθηκε στην πρεμιέρα της "'Οπερας της πεντάρας".[...]

Μια περιγραφή του Βερολίνου από τον ιταλό διηγηματογράφο Άντζελο Φερακούτι, μοντέρνα προσέγγιση και βλέμμα, σε τόπους γνωστούς, διαδρομές και μνημεία της πόλης.

[...] Βγαίνοντας απ' το σπίτι περνάς από μια μικρή καγκελόπορτα, διασχίζεις το μονοπάτι και βρίσκεσαι στο μικρό κοιμητήριο με τους χαμηλούς τάφους αλλά και μερικούς πιο επιβλητικούς στο βάθος. Βλέπω το μπούστο του Κλάους Μαν προστατευμένο από έναν κισσό. Τους τάφους των φιλοσόφων Φίχτε και Χέγκελ, πιο κει την τελευταία κατοικία ενός άλλου μεγάλου θεατράνθρωπου, του Χάινερ Μίλερ, και τον λευκό απαστράπτοντα τάφο της Κρίστα Βολφ, μπερδεμένο με το λευκό του χθεσινού χιονιού που κάλυψε την πόλη. Δεν καταφέρνω να βρω τον τάφο του Μπρεχτ.[...]

Και όπως είπαμε: προτείνουμε οπωσδήποτε να διαβαστούν τα υποδειγματικά κείμενα των Ντίκενς ("Δημόσιος αποκεφαλισμός στη Ρώμη"), Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ ("Σημεία και σύμβολα"), Ρέι Μπράντμπερι ("Ολόκληρο το καλοκαίρι σε μια μέρα"), Ντομένικο Σταρνόνε ("Μάτια κλειστά μάτια ανοιχτά"), Βίκτορ Πελέβιν ("Ο Σίγκμουντ στο καφέ"). Ακόμα, πρόταση για τα ανέκδοτα ιταλικά ποιήματα του Σαραντάρη, του Όντεν και της Νίκι Τζιοβάνι.

ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ

1914. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στον κινηματογράφο. ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ 199-200.

Ο σκηνοθέτης Yves Boisset βασίζεται στο βιβλίο του Αlain skoff "Το παντελόνι". Πραγματεύεται την ιστορία ενός στρατιώτη, νεαρού οικογενειάρχη, που τουφεκίζεται προς παραδειγματισμό επειδή αρνείται να φορέσει ένα παντελόνι που του υπέδειξαν και που ήταν λερωμένο με αίμα.Οι εκετελεσθέντες του Α΄Πολέμου (ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ φιλοξενεί διασωθείσα αλληλογραφία μεταξύ μελλοθανάτων και των αγαπημένων τους προσώπων) βρήκαν στον κινηματογράφο έναν μείζονος σημασίας φορέα μνήμης, ο οποίος συνέβαλε κι αυτός ουσιαστικά στην πληροφόρηση και την έναρξη δημόσιου διαλόγου στις εμπλεκόμενες χώρες

Τα γεγονότα είναι δραματικά και απάνθρωπα. Ο Α΄Πόλεμος φέρνει στην επιφάνεια ιδέες και εικόνες ξεχασμένες. Μια βία ανατριχιαστική και άσκοπη. Θυσίες ανθρώπινου δυναμικού και πολιτισμικού πλούτου αιώνων. Πολλοί μιλούν για έναν εμφύλιο μεταξύ των ευρωπαικών λαών. Η ιδέα του εμφυλίου φωτίζει χρήσιμα το ομοσπονδιακό απώτατο μέλλον μιας ηπείρου, που δυο φορές ξεπέρασε τα χειρότερα όριά της.Μ' αυτές τις σελίδες, οι γενιές που λόγω ηλικίας έχουν διαβάσει ελάχιστα για τον 20ό αιώνα σίγουρα θα αιφνιδιαστούν και θα τρομάξουν.

Όλοι μετά την εμπειρία των δύο πολέμων είχαν ελπίσει πως η σύγκλιση κοινών αξιών (και συμφερόντων) θα γεφυρώνει διαρκώς στο μέλλον το χάσμα των εθνικισμών, ότι, οπωσδήποτε, με καθυστέρηση αιώνων, το παλιό ευρωπαικό όραμα που εμφανίστηκε με δειλά βήματα ως συγκεκριμένη πρόταση στον ψυχρό πόλεμο θα προχωρήσει. Σήμερα στην Ευρώπη ο ακραίος πολιτικός λόγος ισχυροποιείται, αλλά ο εφιάλτης του 20ού αιώνα είναι εικόνα και ηθική δύναμη που η επιρροή της μπορεί να αφήσει στην άκρη ενδοστρεφείς εμμονές και μεταιστορικά αντανακλαστικά. Τώρα που μιλάμε, χιλιάδες χιλιάδων δημοσιεύσεων και συζητήσεων γίνονται με θέμα το '14 στα μίντια της Ευρώπης. Οι δυσειδαιμονίες, οι πρωτογενείς αφοσιώσεις και τα εξαρτημένα αντανακλαστικά έχουν τη δύναμη που έχουν στις μάζες, αλλά ελάχιστη σημασία για το καλλιεργημένο μέλλον.

Κοπεγχάγη

Ο αναγνώστης μας Γ.Μ. σε αποστολή (εγγραφή συνδρομητών εξωτερικού).

Η γοητεία της μυθοπλασίας — μαζί με Το Δέντρο Περιοδικό στην τοποθεσία Copenhagen.