Τρίτη 3 Ιουλίου 2012

Η διακοπή



Η Λου ξάπλωσε στο πεζογραφικό βιβλίο (βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα από το περιοδικό «Διαβάζω»). Επειδή ξέρουμε ότι τα αισθήματά μας προς την άλογη ζωή πρέπει να είναι πηγαία, βαθειά και διαρκή, μιμηθήκαμε κατά πρσέγγιση την παλιά κίνηση του Μωάμεθ: Όταν κάποτε η γάτα του κοιμήθηκε πάνω στο μανδύα του, αντί να την ξυπνήσει για να σηκωθεί, πήρε ένα ψαλίδι και έκοψε το ύφασμα. Θέλω να πω, αντιστοίχως, διακόψαμε για κάμποση ώρα το απολαυστικό διάβασμα, σεβόμενοι το ζώο και την εμφανή στην εικόνα ηρεμία του.

Κυριακή 1 Ιουλίου 2012

ΕΞ ΑΦΟΡΜΗΣ

Μου ζήτησαν μια συνεργασία για ένα αφιέρωμα στον Μιχάλη Κατσαρό. Γνώρισα τον ποιητή κάπου στη δεκαετία του '70 και δεν υπήρχε μέρα να μην τον δω ή να τον συναντήσω, γιατί ήταν ένας αμετακίνητος πελάτης των καφε του Συντάγματος, επισκέπτης του βιβλιοπωλείου "Δωδώνη" (εκεί που σήμερα στεγάζεται η "Πολιτεία"), και περιπατητής των κεντρικών δρόμων όπως, για άλλους λόγους, κι εγώ. 

Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να δημιουργείς την εικόνα ενός απόντος από το να αφηγείσαι περιστατικά που τον αφορούν. Σε αντίθεση με κριτικές σκέψεις για τις σελίδες του που σίγουρα δεν θα είναι κάτι νέο, τα περιστατικά (όσο πιο ιδιαίτερα είναι τόσο πιο ανάγλυφα ανασυνθέτουν ένα πρόσωπο) με την κίνησή τους και τη ζωντάνια τους, στέκονται μπροστά στην απουσία, όπως ένα κάδρο στο αμήχανο κενό της επιφάνειας. Πώς έλεγε εκείνος ο στίχος; «...Την εικόνα ήθελα να σας δείξω, που υποκαθιστά αργότερα τα πράγματα. Τη σκιά, εκεί που βρισκόταν το ζωντανό σώμα του γεγονότος. Με την αναπαράσταση ταριχεύουμε το τρέχον (το εφήμερο ζώο)...»

Είπα να ανακαλέσω για το αφιέρωμα τρία περιστατικά που θυμάμαι, χαριτωμένα όλα, αφού ο ποιητής έπαιζε πάντα με το παράδοξο, φτιάχνοντας μια περσόνα που περιφρονούσε τη λογική, τις συμπεριφορές και τα τρέχοντα. Έχω χρόνο έως τον Σεπτέμβριο που θα το παραδώσω. Εν τω μεταξύ, βρήκα ένα σημείωμα που μου είχε στείλει, θέλοντας να προτείνει δημοσίευση (στο ΔΕΝΤΡΟ) ποιημάτων ενός παλιού φίλου του. Συστάσεις βοηθητικές για κάποιον που δεν γνώριζε το χάρτη. 1986 ήταν, και μολονότι γίνομαι κοινότοπος, τα χρόνια, πρέπει να πω, έχουν περάσει σαν αστραπή.

Επίσκεψη σε γέροντα με άνοια

Η ΜΥΓΑ

Αυτό είναι το εξώφυλλο από ένα προηγούμενο ποιητικό μου βιβλίο: «Επίσκεψη σε γέροντα με άνοια» (Κέδρος). Εξαντλημένο εδώ και χρόνια (δεν βρίσκω πια πουθενά ούτε ένα αντίτυπο), αν μπορούσε να μιλήσει θα ζητούσε με κάθε τρόπο την παρουσία του, την πιθανή του συνάντηση με νέους αναγνώστες. Δύσκολη εποχή για τους εκδοτικούς οίκους, ειδικά αν πρέπει να κάνουν μια τρίτη έκδοση ποιητικού βιβλίου. Θα δούμε.


Έχω ένα μοναδικό αντίτυπο απ' όπου μπορώ να αποσπάσω το πιο σύντομο ποίημα, επίκαιρο λόγω εποχής, θα δείτε γιατί. Και τα 17 (πολύστιχα) πεζόμορφα ποιήματα αφορούν την επίσκεψη ενός νέου σε έναν υπερήλικα άνδρα με άνοια.

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΕ ΓΕΡΟΝΤΑ ΜΕ ΑΝΟΙΑ [7]

Δεν με αφήνει, βέβαια, αδιάφορο «ο πόθος του εντόμου για τα άστρα», μια ιδέα του ρομαντισμού που υπαινισσόταν το απρόσιτο, εντούτοις, χάριν του ανήμπορου αυτού κυρίου, είμαι αναγκασμένος να σε εξοντώσω: μύγα που έρχεσαι χειμώνα καιρό, και με τον ήχο σου θυμίζεις παλιές μύγες και μεγάλα δωμάτια.
Μύγα: μισοσβησμένες φράσεις, πράγματα που μόλις θυμόμαστε.

Ο Ντύρερ της Ομονοίας



Αν δει κανείς ξεκομμένο αυτό το πλάνο, πώς να σκεφτεί ότι πρόκειται για έναν τυφλό τοίχο πολυκατοικίας στην οδό Πειραιώς, πλάι στην Ομόνοια, ότι στα πόδια αυτής της εικόνας θριαμβεύει μια απ' τις πιο μίζερες περιοχές της Αθήνας, με την επική της βρωμιά, την απίστευτη ασχήμια και την ανενόχλητη εγκληματικότητα. Το έργο του Ντύρερ με τα χέρια της προσευχής, κατανυκτικό, απόκοσμο, ξένο απέναντι στην υποκοσμική εικόνα του δρόμου, μας κλείνει το μάτι, διότι μας δείχνει (περισσότερο απ' οπουδήποτε αν το βλέπαμε) το ρόλο της τέχνης να ανταγωνίζεται το πραγματικό, να το αγνοεί ή να «αυθαδιάζει» απέναντί του. Το ζωγράφισε στην Πειραιώς 20 ο εικαστικός Μανώλης Αναστασάκος και το φωτογράφισε χθες, διερχόμενος, ο σχολιαστής.

Τετάρτη 27 Ιουνίου 2012

Το ανωφελές ως επιχείρημα

Panic Caused by a Mosquito in Piccadilly Circus, published by The Strand Magazine in 1910 

Και η πιο ωραία βεράντα και η πιο φίνα συντροφιά δεν είναι τίποτε όταν εμφανιστούν τα κουνούπια, ο εφιάλτης των καλοκαιριών από τις απαρχές της μνήμης μου. Συνάντησα πρόσφατα την αναφορά των κουνουπιών σε έναν χαριτωμένο αφορισμό, είδος που πάντα αναβαθμίζει τον κοινό τόπο σε δημιουργική στιγμή: «Τα κουνούπια ήταν από τα δημιουργήματα που με έκαναν να αμφιβάλλω πρόωρα για τη σοφία στα σχέδια του Θεού, όπως τα τοπία και οι προσωπογραφίες της θείας Λούρδες μέ έκαναν πολύ νωρίς να καταλάβω πως δεν ήταν ζωγράφος». (Φρανθίσκο Μοράλες, Μαδρίτη 1910- Τουλούζ 1991)





Κυριακή 24 Ιουνίου 2012

Το ψεύτικο μπουκάλι





Αυτό το τεράστιο (ύψος 70 εκ.) φουσκωτό μπουκάλι του Ricard το βρήκα στο Μοναστηράκι. Είναι διαφημιστικό του αρωματικού γαλλικού ούζου. Όταν το πήρα στα χέρια μου, ο διπλανός μου είπε ότι το είχε ήδη δει και το ήθελε. Εγώ του απάντησα ότι βλέποντας κάτι δεν μπορούμε να το διεκδικούμε. Εκείνος είπε ότι πριν από λίγη ώρα το είχε πάρει στα χέρια του και μόλις σκεφτόταν να ρωτήσει την τιμή. Τότε επενέβη κάποιος τρίτος. «Τι έχει μέσα»; ρώτησε. «Τίποτε, αέρα. Είναι φουσκωτό», του εξήγησα. «Και για τον αέρα μαλώνετε»; είπε με πραγματική έκπληξη. 

Τον καθημερινό άνθρωπο αφορά το χρήσιμο. Οι υπόλοιποι ρόλοι των πραγμάτων του φαίνονται ακατανόητοι. Αυτός είναι ο λόγος που το περιστατικό με παρέπεμψε αμέσως σε δεκάδες αφορισμούς περί την ποίηση, τον «αέρα», δηλαδή, της πραγματικής ζωής. Και η ποίηση, όπως έχουν πει, «δεν χρησιμεύει σε τίποτε» («Με την ποίηση δεν μπορείς να φτιάξεις ούτε ένα πιάτο σούπα»). Κάπως παρεμφερώς το διατύπωσε ο Όντεν: «Στην ποίηση δεν συμβαίνει τίποτε». Για τον έκπληκτο ακροατή το ψεύτικο μπουκάλι δεν είναι τόσο μια ακατανοησία όσο μια ανειλικρίνεια. Αν ήταν ποιητής θα ήταν κακός ποιητής, γιατί θα ήταν ειλικρινής, και «η κακή ποίηση αναγνωρίζεται από την ειλικρίνειά της», όπως έλεγε ο Ουάλντ.

Πέμπτη 21 Ιουνίου 2012

Εκλογές


Μοναστηράκι. Γρανίτα για τον Βασίλη και λεμονάδα για μένα. Στις 2 μετά το μεσημέρι της Κυριακής, λίγο πριν να ψηφίσουμε στο τμήμα της Αποστόλου Παύλου (Θησείο). Είχαμε βρει και δύο ωραία βιβλία λίγο πριν. Το άγνωστο σε μένα «Προσωπικότητες που γνώρισα», της Λιλίκας Νάκου (Alvin Redman Hellas), που διαβάζοντάς το μπορώ να πω ότι ήταν Εύρημα. Και η έξοχη συλλογή επιφυλλίδων του Τερζάκη «Οι απόγονοι του Κάιν» (οι εκδόσεις των φίλων).